Besh texnologiya gigantining AI sabab yuzaga keladigan kelajakdagi xarajatlari $3 trln dan oshdi
Agar yaqin 3–5 yil ichida tijoriy natija kutilganidan past boʻlib chiqsa, pul oladigan joyning oʻzi qolmaydi: tahlil
Alphabet, Meta, Microsoft, Amazon va Oracle umumiy qiymati qariyb $3,2 trln boʻlgan boʻlajak ijara hamda xarid majburiyatlarini oshkor qildi. Ularning katta qismi AI infratuzilmasini kengaytirish bilan bogʻliq.
Alphabet majburiyatlari eng katta boʻlib, $1 trln dan oshdi. Unga uskunalar, elektr energiyasi va ijara kiradi; bu koʻrsatkich oʻtgan yilga nisbatan qariyb sakkiz baravarga oshgan.
Meta $800 mlrd dan ortiq boʻlajak xarajatlar haqida maʼlum qildi. Maʼlumotlarni qayta ishlash markazlari ijarasining ulushi yarmidan biroz kamroq: shartnomalar hali kuchga kirmagan, ular boʻyicha toʻlovlarni esa 30 yilgacha boʻlgan muddatda amalga oshirish kerak. Bu summaga Reality Labs isteʼmol qurilmalari ham kiradi.
Boʻlajak ijara majburiyatlarining jami hajmi $1,3 trln ga, boshqa xaridlar boʻyicha majburiyatlar esa yana $1,9 trln ga yetadi. Maʼlumotlarni oshkor qilishdagi farqlar sababli koʻrsatkichlarni bevosita taqqoslash qiyin; hisobga olingan bandlar orasida kontentni litsenziyalash ham bor. Oracle yetkazib beruvchilar tomonidan moliyalashtirish va mijozlarning oldindan toʻlovlariga tayanib, 2028 yilda ijobiy erkin pul oqimiga chiqishni rejalashtirmoqda.
Bularning barchasi nimani anglatadi?
1. IT gigantlari «yengil» dasturiy taʼminot biznesidan kapital talab qiluvchi ogʻir sanoatga aylanmoqda
Oʻnlab yillar davomida Alphabet, Meta va Microsoft investorlar uchun minimal kapital xarajatlar (CapEx) bilan ulkan erkin pul oqimi (FCF) yaratgani sababli qadrli boʻlib kelgan. Ularga Boeing kabi zavodlar qurish yoki ExxonMobil kabi quduqlar burgʻilash shart emas edi.
Endi esa AI sabab Big Tech kompaniyalari jismoniy dunyoga — gigavattlab elektr energiyasiga, gektarlab yerga, turbinalar, beton va mikrosxemalarga — yuzlab milliardlab va trillionlab dollar investitsiya kiritishga majbur. Kapitalni bogʻlab qoʻyish darajasi boʻyicha IT gigantlari infratuzilmaviy monopoliyalar yoki XX asr boshidagi ogʻir sanoatga oʻxshab bormoqda.
2. Investitsiyani qoplash muddati ufqdan nariga surildi: 30 yilga oldindan garov tikish
Google majburiyatlarining bir yil ichida 8 baravar oshib, $1 trln ga yetishi, Meta majburiyatlarining esa 30 yillik ijara shartnomalari bilan $800 mlrd ga chiqishi misli koʻrilmagan xatarni anglatadi. Texnologiyalar har 3–5 yilda eskiradigan IT sanoatida maʼlumotlarni qayta ishlash markazlari va energiya uchun 30 yillik shartnomalar tuzish kompaniyalar oʻzlarini temir uskunalar hamda AI modellari avlodlaridan bir nechtasiga uzoq yashaydigan majburiyatlarga bogʻlayotganini anglatadi. Ular davlat infratuzilmasini qurish darajasidagi xatarlarni oʻz zimmasiga olmoqda.
3. Tarixdagi eng daromadli kompaniyalarda manfiy pul oqimi
Asosiy xavf — Oracle, Alphabet va Metada manfiy erkin pul oqimi (FCF) paydo boʻlishi. Bu hatto ularning reklama, qidiruv va bulutli xizmatlardan keladigan ulkan operatsion daromadlari ham AI infratuzilmasi uchun yozishga toʻgʻri kelayotgan cheklar xarajatini endi qoplay olmayotganini anglatadi. Kompaniyalar shunchaki «poygada qolish» uchun xavfsizlik jamgʻarmalaridagi pullarni ishlata boshladi va uzoq muddatli qarzlar ola boshladi.
4. «Infratuzilma yelkasi pufagi» xavfi yuzaga kelmoqda
Kompaniyalar vaziyatdan chiqishga urinmoqda: Oracle «mijozlarning oldindan toʻlovlari va yetkazib beruvchilar tomonidan moliyalashtirish»ni jalb qilish rejalari borligini ochiq aytmoqda. Infratuzilma hali bunday hajmda mavjud boʻlmagan kelajakdagi talab hisobiga qarzga qurilsa, «infratuzilma yelkasi» deb ataladigan holat yuzaga keladi. Agar yaqin 3–5 yil ichida generativ AIʼdan olinadigan tijoriy natija bozor kutganidan past boʻlsa, ijara va energiya boʻyicha trillionlab dollarlik bu majburiyatlar hatto «yiqilish uchun haddan tashqari yirik» deb hisoblangan kompaniyalar uchun ham koʻtarib boʻlmaydigan yuk boʻlib qoladi.
